Stijve achterhand bij paarden: oorzaken, wat je ziet en wat je zelf kunt doen

Wat is de achterhand van een paard?

De achterhand is alles achter het zadel: kruis, bekken, heupen, dijen, de knie (die zit hoog, vlak onder de flank) en daaronder de sprong. Het is de motor van het paard: hier ontstaat de stuwkracht waarmee het zichzelf en de ruiter naar voren brengt. Een paard dat zijn achterhand goed gebruikt, stapt met de achterbenen ver onder het lichaam en draagt daar gewicht. Een paard dat dat niet kan, loopt op de voorhand.

Stijf zegt iets over hoe die achterhand beweegt: kortere passen, gewrichten die minder buigen, een rug die niet meedoet. Het is geen diagnose maar een signaal. De oorzaak kan in de spieren zitten, in een gewricht, in de rug of in de hoeven, en dat verschil bepaalt wat er moet gebeuren.

Hoe ontstaat een stijve achterhand?

Meestal spelen er meerdere dingen tegelijk. De oorzaken die de dierenarts het vaakst vindt:

• Spierpijn en overbelasting. Na zware training of een lange trailerrit zijn de grote spieren van kruis en dij (de broekspieren, bij mensen de hamstrings) gevoelig en kort.
• Kou en stilstaan. Een paard dat de hele nacht op stal staat, loopt de eerste minuten stijf. Loopt het binnen een kwartier los, dan is dat op zichzelf geen alarm.
• Slijtage in de gewrichten. Artrose in de sprong (spat), de knie of de heup (artrose) maakt de pas korter en de afzet zwakker, vooral bij oudere en zwaar gebruikte paarden. Een peesblessure in een achterbeen geeft eerder kreupelheid, maar het paard ontziet het been en wordt stijf in de hele achterhand.
• De rug en het bekken. Problemen aan de wervels, het SI-gewricht of kissing spines geven een vastgehouden rug, en een vaste rug blokkeert de achterhand. Een bult op het kruis (hunter's bump) is een reden om het SI-gewricht te laten bekijken.
• Spieraandoeningen. Bij spierbevangenheid (tying-up) en PSSM worden de spieren van de achterhand tijdens of na inspanning hard en pijnlijk.
• Een knieschijf die blijft haken. Het achterbeen blijft dan even strak naar achteren gestrekt staan of het paard sleept bij elke pas de teen. Vooral bij jonge paarden en bij een steil achterbeen.
• Hoeven, zadel en ruiter. Onregelmatig bekapte achterhoeven, een zadel dat drukt en een ruiter die scheef zit veranderen hoe het paard beweegt; de achterhand compenseert tot hij vastloopt.
• Bouw en training. Te weinig spierkracht achter is geen stijve maar een zwakke achterhand: het paard kan het dragen nog niet opbrengen. De twee gaan wel vaak samen.

Wat doe je bij een stijve achterhand?

Begin met kijken. Noteer een week lang wanneer het speelt: na een nacht op stal, na zware training, bij kou, links of rechts erger. Film je paard in stap en draf op een harde rechte lijn en op de volte. Blijft de stijfheid langer dan een week of twee, wordt het erger, loopt het paard ongelijk, sleept het aan één kant of zakt het door de achterhand, dan is de dierenarts aan zet. Die bekijkt het bewegingspatroon, buigt de gewrichten, voelt de rug en bepaalt of er beeldvorming, bloedonderzoek of een zadel- en hoefcheck nodig is.

Tot de dierenarts er is

• Rijd niet door op een paard dat ongelijk loopt of door de achterhand zakt; stap aan de hand of geef rust in een paddock.
• Houd de achterhand warm: een deken op stal bij kou en een lange opwarming in stap.
• Geef geen pijnstillers uit je eigen apotheekkastje; ze verbergen wat de dierenarts moet zien en sommige zijn giftig voor paarden.

Achterhand sterker maken: oefeningen die je zelf kunt doen

Is er geen medische oorzaak, of heeft de dierenarts groen licht gegeven, dan is training het antwoord. De achterhand wordt sterker door dragen, niet door duwen: het paard moet leren de achterbenen onder het lichaam te zetten. Bouw dit op in weken, niet in dagen.

• Lang opwarmen. Tien tot vijftien minuten stap aan een lange teugel, daarna pas draf.
• Overgangen. Stap-draf-stap en overgangen binnen de gang dwingen het paard de achterbenen te gebruiken. Veel korte reeksen werken beter dan één lange.
• Balkjes en cavaletti. Over grondbalken tilt het paard de achterbenen hoger op en buigt het de gewrichten. Begin met drie of vier balken in stap.
• Heuvels. Bergop stappen en draven is de meest natuurlijke krachttraining voor kruis en dij.
• Grondwerk en longeren. Achterwaarts, zijwaarts wijken en longeren met wisselende voltegrootte maken de achterhand soepel zonder ruitergewicht.
• Rekoefeningen. Met een wortel het hoofd naar de flank en tussen de voorbenen laten reiken, drie keer per kant na het werk, mobiliseert rug en bekken.

Reken op zes tot acht weken voor je het verschil voelt. Wordt je paard juist stijver, dan stop je en bel je alsnog de dierenarts.

Voorkomen

• Warm altijd op in stap en loop ook in stap uit.
• Zorg voor zoveel mogelijk vrije beweging, ook in de winter; stilstaan maakt stijver.
• Laat de hoeven elke zes tot acht weken bekappen en zadel en ruiterhouding jaarlijks controleren.
• Wissel krachtwerk af met losmakend werk en buitenritten.
• Houd het gewicht in de gaten: een zware buik hangt aan de rug en zet de achterhand vast.