Rugproblemen bij paarden: oorzaken, symptomen en wat je kunt doen

Wat zijn rugproblemen bij een paard?

Rugproblemen is een verzamelnaam. Het kan gaan om pijnlijke of verkrampte rugspieren, om de wervels en de gewrichtjes daartussen, om de banden die de rug bij elkaar houden, of om het bekken en de heiligbeengewrichten die de achterhand aan de rug koppelen. Wat je als eigenaar ziet is bijna altijd hetzelfde: een paard dat gevoelig op de rug is, stijf loopt en zich anders gedraagt onder het zadel.

Een paardenrug is niet gebouwd om een ruiter te dragen. Dat lukt alleen als de buik- en rugspieren getraind zijn en het paard zijn rug kan bollen. Valt die spierkracht weg, of zit er ergens pijn, dan drukt het paard de rug weg en verdeelt het de last anders. Zo ontstaat vaak een keten: rugpijn geeft stijfheid achter, en stijfheid achter geeft weer rugpijn.

Hoe ontstaan rugproblemen bij paarden?

Rugpijn heeft zelden één oorzaak. Vaak zit de eigenlijke oorzaak niet eens in de rug zelf.

• Zadel dat niet past: drukt op de schoft of de lendenen, schuift of knelt. De meest voorkomende oorzaak van een gevoelige rug.
• Ruiter: te zwaar voor het paard, scheef zittend of met een onrustige hand.
• Training: te snel opgebouwd, veel verzamelen zonder dat de rug sterk genoeg is, of jarenlang hol rijden.
• Kreupelheid elders: pijn in de achterbenen, bijvoorbeeld door spat, verandert de manier van bewegen en belast de rug verkeerd.
• Kissing spines: de doornuitsteeksels van de wervels staan te dicht op elkaar en raken elkaar.
• Artrose van de wervelgewrichten of van het heiligbeengewricht.
• Verkrampte spieren na zware arbeid, zoals bij spierbevangenheid.
• Een val, uitglijden of vast komen te zitten in de box.
• Bouw: een lange rug of een slappe lendenpartij draagt minder goed.

Kissing spines en artrose van de rug

Bij kissing spines staan de doornuitsteeksels van de rugwervels, de botpunten die je als ruggengraat voelt, zo dicht bij elkaar dat ze elkaar raken of overlappen. Dat is pijnlijk bij het bollen van de rug, precies de beweging die een paard nodig heeft om een ruiter te dragen. Meestal zit het onder de achterkant van het zadel. Veel paarden hebben kissing spines op de röntgenfoto zonder er last van te hebben; de dierenarts bepaalt met onderzoek of de foto ook de verklaring voor de pijn is. Artrose van de kleine gewrichtjes tussen de wervels geeft een vergelijkbaar beeld, vooral bij oudere paarden en paarden met een lange sportcarrière.

Ingezakte rug, doorgezakte rug of karperrug: wat zegt de vorm van de rug?

De vorm van de rug zegt iets over de belasting, maar niet alles.

Een doorgezakte of ingezakte rug (zwaaiende rug) zie je vooral bij oudere paarden, bij merries die veel veulens hebben gehad en bij paarden die lang hol zijn gereden. De rugspieren zijn te zwak geworden om de rug te dragen; de buik hangt en de lendenen zakken door. Een licht doorgezakte rug is niet per se pijnlijk, maar zo'n rug kan minder hebben. Zakt de rug in korte tijd verder door, dan is dat een reden voor onderzoek.

Een karperrug is het omgekeerde: de rug bolt op ter hoogte van de lendenen. Meestal is het een kwestie van bouw of van een groeispurt bij een jong paard, en dan is het geen probleem. Een karperrug die ontstaat bij een volwassen paard, samen met stijfheid, is wel verdacht.

Wat doe je als je paard gevoelig op de rug is?

Een paard dat ineens gevoelig op de rug is, of waarvan het gedrag onder het zadel verandert, laat je onderzoeken. Niet omdat elke rugpijn ernstig is, maar omdat de oorzaak vaak ergens anders zit dan je denkt, en omdat pijn die blijft, gedrag wordt.

De dierenarts kijkt eerst naar het hele bewegingsapparaat: hoe het paard loopt op de harde en zachte bodem, buigproeven van de benen, en daarna het betasten van hals, rug en bekken. Pijnreacties en spierspanning vertellen waar het zit. Zo nodig volgen röntgenfoto's, een echo of het verdoven van een bepaald gebied om te zien of de pijn daar vandaan komt. De behandeling hangt af van wat er gevonden wordt: dat kan een aangepast zadel zijn, pijnstilling of een injectie, fysiotherapie of een aangepast trainingsprogramma, en bij kissing spines soms een operatie.

Wat je zelf kunt doen

• Rijd niet door op een paard dat pijn aangeeft. Grondwerk of stappen aan de hand mag meestal wel, in overleg met de dierenarts.
• Laat het zadel controleren door een zadelmaker, ook als het zadel jaren goed lag. Een paard verandert van vorm.
• Houd de rug warm en droog: een deken bij kou, geen koud zweet laten opdrogen.
• Poets rustig en let op waar je paard reageert. Schrijf op bij welke handeling en of het erger wordt.
• Laat je paard veel in de wei of paddock lopen. Een paard dat de hele dag staat, wordt stijver.
• Werk na herstel de rugspieren op: lang en laag rijden, stappen op een helling, cavaletti. Bouw dat over weken op, niet over dagen. Lees ook: stijve achterhand bij paarden.

Rugproblemen bij paarden voorkomen

• Laat het zadel minstens eens per jaar passen, en opnieuw als je paard aankomt, afvalt of meer spieren krijgt.
• Rijd met een losse, bollende rug: veel lang en laag, weinig verzamelen voordat de rug sterk is.
• Warm minstens tien minuten op in stap en rijd ook weer uit.
• Wissel het werk af: rijbak, buitenrit, grondwerk, longeren zonder hulpteugels die de rug vastzetten.
• Houd je paard op gewicht en laat hoeven op tijd bekappen; scheve hoeven belasten de rug.
• Neem gedragsverandering serieus. Verzet, bokken of staken is bij een paard dat dat eerder niet deed vaker pijn dan onwil. Lees ook: stress bij paarden.