Epilepsie bij honden: voortekenen, symptomen en wat je kunt doen

Wat is epilepsie bij honden?

Epilepsie is een aandoening van de hersenen waarbij groepen hersencellen zich plotseling en ongecontroleerd ontladen, een soort kortsluiting. Zo'n ontlading is een epileptische aanval, ook wel toeval, insult of vallende ziekte genoemd. We spreken van epilepsie als een hond zulke aanvallen herhaaldelijk krijgt.

Er zijn twee vormen. Bij een gegeneraliseerde aanval doen de hele hersenen mee: je hond verliest het bewustzijn, valt om en krijgt krampen over zijn hele lichaam. Bij een focale (partiële) aanval blijft de ontlading beperkt tot één deel van de hersenen. Je ziet dan trillen van één poot of de kop, smakken, happen naar vliegen die er niet zijn of een hond die ineens afwezig staart; hij blijft meestal bij bewustzijn. Een focale aanval kan overgaan in een gegeneraliseerde. Naar schatting een halve tot één procent van alle honden heeft epilepsie.

Voortekenen en verloop van een epileptische aanval

De meeste aanvallen verlopen in drie fasen. Wie zijn hond kent, herkent ze na een paar keer.

Voortekenen: de uren en minuten vooraf

Uren tot minuten voor de aanval gedraagt je hond zich anders. Hij is onrustig, loopt heen en weer, zoekt je steeds op of trekt zich juist terug. Sommige honden kwijlen, staren voor zich uit of piepen zonder reden. Veel aanvallen beginnen als de hond rust of slaapt. Ken je deze voortekenen, dan kun je je hond op tijd naar een veilige plek brengen.

De aanval zelf

De aanval duurt meestal een tot drie minuten, al voelt dat veel langer. Bij een gegeneraliseerde aanval valt je hond om, verstijft, maakt trappelende of fietsende bewegingen met zijn poten, klappert met de kaken en schuimbekt. Vaak laat hij urine of ontlasting lopen. Hij is buiten bewustzijn, reageert niet op zijn naam en voelt geen pijn; janken of gillen komt door de kramp in de ademhalingsspieren.

Na de aanval

Daarna komt de herstelfase, die minuten tot soms een dag duurt. Je hond is suf, wankelt op zijn poten, loopt tegen dingen aan, lijkt je even niet te herkennen, heeft enorme honger of dorst, of blijft piepen en rondlopen. Sommige honden zien tijdelijk slecht. Dit hoort erbij en gaat vanzelf over.

Wat is de oorzaak van epilepsie bij honden?

Bij de meeste honden wordt geen oorzaak gevonden. Dat heet primaire of idiopathische epilepsie en die is vaak erfelijk. De eerste aanval komt meestal tussen een half jaar en vijf jaar, de aanvallen lijken steeds op elkaar en tussen de aanvallen door is de hond volkomen gezond.

Bij secundaire epilepsie is er wel een aanwijsbare oorzaak, in of buiten de hersenen:

• een hersentumor, vooral bij honden die na hun vijfde jaar voor het eerst een aanval krijgen
• een ontsteking van de hersenen of hersenvliezen
• hersenbeschadiging door een ongeluk of een beroerte
• een aangeboren afwijking, zoals een waterhoofd bij dwergrassen
• een te lage bloedsuiker, of een lever- of nierprobleem waardoor gifstoffen in het bloed ophopen
• een vergiftiging, bijvoorbeeld door chocolade, de zoetstof xylitol of slakkenkorrels
• een infectie zoals hondenziekte

Epilepsie op latere leeftijd

Krijgt een oudere hond, boven de zes of zeven jaar, voor het eerst een aanval, dan is primaire epilepsie onwaarschijnlijk. Ouderdomsepilepsie is bijna altijd secundair: de dierenarts zoekt dan naar een oorzaak zoals een tumor, een beroerte of een orgaanprobleem, en doet daarom uitgebreider onderzoek dan bij een jonge hond.

Triggers: wat een aanval kan uitlokken

Stress veroorzaakt geen epilepsie, maar bij een hond die het al heeft, kan een stressvolle gebeurtenis een aanval uitlokken: vuurwerk, een verhuizing, een drukke dag, slecht slapen, een maaltijd overslaan of oververhitting. Ook de loopsheid en een vergeten dosis medicatie zijn bekende triggers. Een aanvallendagboek maakt die patronen zichtbaar. Lees ook: stress bij honden.

Epilepsie bij honden in de slaap: droomt hij of is het een aanval?

Veel aanvallen beginnen in rust of in de slaap, en juist dan is het onderscheid met dromen lastig. Een dromende hond maakt kleine, zachte bewegingen: trekkende poten, trillende snorharen, een gedempt blafje. Hij ligt ontspannen en wordt wakker als je hem rustig roept. Bij een aanval wordt het lijf stijf, zijn de bewegingen hard en ritmisch, schuimbekt hij of laat hij urine lopen, en is hij niet wakker te krijgen. Twijfel je, film het: de dierenarts ziet in een paar seconden het verschil. Verliest je hond in zijn slaap urine zonder dat er verder iets gebeurt, dan is dat geen epilepsie maar incontinentie bij honden.

Wat doe je als je hond een epileptische aanval krijgt?

Een aanval kun je niet stoppen. Wat je wel kunt doen, is zorgen dat je hond zich niet bezeert en de dierenarts straks de juiste informatie geven.

Tijdens en na de aanval

• Blijf rustig en kijk op de klok: de duur van de aanval is de belangrijkste informatie voor de dierenarts.
• Haal meubels, scherpe voorwerpen en andere dieren uit de buurt en leg iets zachts onder zijn kop als dat veilig kan.
• Raak zijn bek niet aan en houd hem niet vast. Je hond is buiten bewustzijn en kan onbedoeld bijten. Zijn tong inslikken kan hij niet.
• Doe het licht uit, zet geluid uit en houd kinderen op afstand. Film de aanval als iemand daar de handen voor vrij heeft.
• Blijf na de aanval bij je hond tot hij helder is, praat zacht en geef pas water als hij goed kan slikken.
• Noteer datum, tijd, duur, wat eraan voorafging en hoe lang het herstel duurde.

Wanneer bel je direct de dierenarts?

• Bij de allereerste aanval, ook als die kort was: de dierenarts moet een oorzaak uitsluiten.
• Als de aanval langer duurt dan vijf minuten (status epilepticus).
• Bij twee of meer aanvallen binnen 24 uur (clusteraanvallen), of als je hond tussen de aanvallen niet goed bijkomt.
• Als je hond iets giftigs gegeten kan hebben.
• Bij een oudere hond die voor het eerst een aanval krijgt.

Diagnose en behandeling bij de dierenarts

Na de eerste aanval onderzoekt de dierenarts je hond en doet bloedonderzoek om oorzaken buiten de hersenen uit te sluiten; soms volgt een MRI bij een specialist. Wordt er geen oorzaak gevonden, dan is de diagnose primaire epilepsie. Of en wanneer je hond medicatie nodig heeft, bepaalt de dierenarts op basis van hoe vaak en hoe heftig de aanvallen zijn. Krijgt je hond medicatie, geef die dan elke dag op vaste tijden en stop nooit op eigen houtje: plotseling stoppen kan juist een zware aanval uitlokken.

Is epilepsie bij honden dodelijk?

Meestal niet. Een hond met primaire epilepsie die goed is ingesteld, kan een lang en normaal leven leiden: de meeste honden gaan niet dood aan epilepsie, maar worden oud met epilepsie. Een enkele aanval van een paar minuten geeft geen hersenbeschadiging. De levensverwachting is gemiddeld wel iets korter, vooral bij honden met veel of zware aanvallen.

Gevaarlijk wordt het bij een status epilepticus en bij clusteraanvallen: dan loopt de lichaamstemperatuur op en kunnen hersenen en organen beschadigd raken. Daarom bel je dan direct. Bij secundaire epilepsie hangt de prognose af van de oorzaak.

Epilepsie bij honden voorkomen: kan dat?

Primaire epilepsie voorkom je niet, die zit in de aanleg. Wel kun je het aantal aanvallen beperken en de ernst ervan verkleinen:

• Houd een vast dagritme: vaste voertijden, vaste wandelingen, voldoende slaap.
• Beperk bekende triggers zoals vuurwerk, drukte en oververhitting.
• Geef medicatie trouw op vaste tijden en laat de bloedspiegel controleren wanneer de dierenarts dat adviseert.
• Houd een aanvallendagboek bij en neem het mee naar elke controle.
• Berg chocolade, de zoetstof xylitol, medicijnen voor mensen en slakkenkorrels buiten bereik op.
• Overleg met de dierenarts voordat je het voer verandert.
• Fok niet met een hond met primaire epilepsie en vraag bij een pup of epilepsie in de lijn voorkomt.