Hoe werken de luchtwegen van een paard?
Een paard ademt alleen door de neus, niet door de mond. De lucht gaat via de neusgangen en de keel naar de luchtpijp en vertakt zich daarna in steeds kleinere buisjes tot in de longblaasjes, waar zuurstof in het bloed wordt opgenomen. De keel, de luchtzakken en de luchtpijp heten de voorste luchtwegen; de bronchiën en longblaasjes de diepe luchtwegen. Welk deel is aangedaan, bepaalt grotendeels wat je ziet.
In rust ademt een gezond paard 8 tot 16 keer per minuut. In galop gaat daar ruim duizend liter lucht per minuut doorheen. Dat verklaart waarom een probleem dat in rust nauwelijks opvalt, in het werk wel merkbaar is: het paard hoest aan het begin van de training, herstelt trager of valt stil op een punt waar het vroeger doorliep.
Kucht of hoest je paard regelmatig, vooral op stal? Pulmitranq, onze kruidenformule sinds 1990.
Hoe ontstaan luchtwegproblemen bij paarden?
De meeste luchtwegproblemen vallen in een van vier groepen:
- Infecties: een verkoudheid door een virus, influenza, rhinopneumonie en droes. Een virusinfectie kan doorslaan naar een bacteriële longontsteking.
- Stof en schimmel: de luchtwegen raken chronisch geprikkeld door hooi, stro en een stoffige stal. Dat is equine astma, in de milde vorm met wat hoesten en slijm, in de ernstige vorm dampigheid. Een zomervorm reageert op pollen in de wei.
- Inspanning: bij zware arbeid kunnen kleine bloedvaatjes in de longen scheuren. Soms zie je dat als een bloedneus na het werk.
- Voorste luchtwegen: cornage (een verlamde stemband die een fluitend geluid geeft bij inspanning), een zacht gehemelte dat verschuift, of een ontsteking of schimmel in de luchtzakken.
Risicofactoren zijn een slecht geventileerde stal, stoffig of schimmelig hooi, veel transport en wedstrijden waar paarden elkaar besmetten, een ontbrekende vaccinatie en een hoge of juist heel jonge leeftijd. Hoesten is bij alle vier de groepen het meest voorkomende signaal; wat het geluid zegt over de oorzaak lees je in het artikel over hoesten bij paarden. Equine astma en dampigheid hebben elk een eigen artikel.
Verkoudheid, luchtweginfectie of longontsteking: hoe herken je het verschil?
Een gewone verkoudheid geeft helder of wit snot uit beide neusgaten, af en toe hoesten en hooguit lichte koorts. Het paard eet door en is binnen een tot twee weken weer de oude.
Bij influenza en rhinopneumonie stijgt de temperatuur snel tot 39 graden of hoger, het paard is sloom, hoest droog en het verspreidt zich binnen dagen door de stal. Droes herken je aan dikke, pijnlijke lymfeknopen onder de kaak en in de keel die kunnen openbreken, met dik geel snot. Alle drie zijn besmettelijk.
Blijft je paard na een infectie wekenlang hoesten, met slijm en minder uithoudingsvermogen, dan heette dat vroeger chronische bronchitis. Tegenwoordig valt dat meestal onder astma bij paarden.
Een longontsteking ontstaat meestal als complicatie van zo'n infectie, of na een lang transport. De signalen zijn koorts die niet zakt, een ademhaling in rust van meer dan 20 per minuut, wijde neusgaten, geen trek, stinkend of geel snot en een paard dat niet wil bewegen of niet meer gaat liggen. Dat is een spoedgeval.
Bloedneus bij paarden: van onschuldig tot spoed
Een beetje bloed uit beide neusgaten direct na zware inspanning komt meestal uit de longen. Het treedt op bij sportpaarden, vaak op warme dagen omdat er dan harder gewerkt wordt, en stopt binnen een kwartier. Laat het wel nakijken, zeker als het terugkomt.
Bloed uit één neusgat, in rust en zonder aanleiding, is iets anders. Dat kan uit een luchtzak komen waar een schimmel een slagader aantast, of uit een gezwel in de neusholte. Een luchtzakbloeding kan in korte tijd levensbedreigend zijn. Bel direct de dierenarts, ook als het bloeden alweer gestopt is.