Blaasontsteking bij paarden: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

Wat is blaasontsteking bij paarden?

Een blaasontsteking (cystitis) is een ontsteking van het slijmvlies van de blaas, meestal door bacteriën. Bij honden en katten is het een veelvoorkomende klacht, bij paarden is het zeldzaam. Een gezonde paardenblaas leegt zich bij elke plas vrijwel helemaal en spoelt bacteriën zo vanzelf weg. Krijgt een paard tóch een blaasontsteking, dan zit daar bijna altijd iets anders achter: een blaas die zich niet goed leegt, blaasstenen of gruis, of een beschadiging.

Merries en hengsten kunnen het allebei krijgen. Merries hebben een korte, brede urinebuis en lopen iets meer risico op een opstijgende infectie, zeker na het veulenen. Hengsten en ruinen hebben een lange, smalle urinebuis en krijgen daardoor eerder last van een steen die vast komt te zitten.

Hoe ontstaat blaasontsteking bij een paard?

Bacteriën krijgen pas kans als de blaas niet goed doorspoelt of het slijmvlies beschadigd is. De meest voorkomende oorzaken en risicofactoren:

• Blaasstenen of blaasgruis die het slijmvlies irriteren en de afvoer belemmeren.
• Een blaas die zich niet goed leegt door een zenuwprobleem, bijvoorbeeld na een virusinfectie met uitval van de achterhand of bij een aandoening van het staartstuk van de ruggengraat. Er blijft urine achter en die gaat broeien.
• Beschadiging van de blaas of urinebuis tijdens een zware geboorte, als de blaas klem komt tussen veulen en bekken.
• Te weinig drinken, bijvoorbeeld bij bevroren water in de winter, waardoor de urine geconcentreerd wordt en het paard minder vaak plast.
• Zelden: een gezwel in de blaas, onder andere bij paarden die langdurig adelaarsvaren eten.

Een ontsteking die niet behandeld wordt, kan opstijgen naar de nieren. Daarom laat je plasproblemen bij een paard niet aanzien.

Blaasstenen bij paarden

Blaasstenen zijn bij paarden de belangrijkste reden achter een blaasontsteking. Paardenurine is van nature basisch en bevat veel kalk; dat kalk slaat makkelijk neer. Meestal gaat het om één grote, ruwe steen van calciumcarbonaat die het slijmvlies schuurt. Soms is het geen steen maar een dikke laag gruis op de bodem van de blaas, vooral bij paarden die hun blaas niet goed kunnen legen.

Wat je ziet: het paard neemt steeds de plashouding aan, perst en plast kleine beetjes. Typisch is bloed in de urine na beweging, aan het eind van de straal. Bij ruinen en hengsten kan een steen in de urinebuis schieten; dan komt er niets of bijna niets meer uit. Dat is een spoedgeval, want een volle blaas kan scheuren. Merries plassen een kleine steen vaak gewoon uit. Een steen wordt door de dierenarts verwijderd, via de urinebuis of met een operatie.

Paard plast veel of heeft donkere urine: is dat blaasontsteking?

Niet alles wat afwijkt aan het plassen is blaasontsteking. Drie dingen die eigenaren vaak zorgen baren:

• Je paard plast veel en drinkt veel. Dat wijst meestal niet op de blaas, maar op iets anders: een hormonale aandoening bij oudere paarden, een nierprobleem, veel zout of gewoon warm weer. Grote plassen zonder persen passen niet bij een blaasontsteking; bij een blaasontsteking zijn het juist kleine beetjes. Houd een paar dagen bij hoeveel je paard drinkt en bespreek het met de dierenarts.
• Troebele urine. Bij een paard is dat normaal. De kalk in de urine maakt die wit en troebel, vooral aan het eind van de plas. Bij honden en katten is troebele urine een signaal, bij paarden niet.
• Donkere of rode urine. Urine die op stro of sneeuw na een tijdje roodbruin kleurt, is onschuldig; dat is een stofje dat met zuurstof reageert. Urine die bij het plassen al koffie- of colakleurig is, zeker na inspanning en bij een stijf paard, kan wijzen op spierbevangenheid. Lees daarover meer in het artikel over spierbevangenheid bij paarden. Verse rode urine of bloed aan het eind van de straal hoort wél bij de blaas.

Wat doe je als je paard blaasontsteking heeft?

Bel de dierenarts. Die neemt urine af, liefst via een katheter zodat de kweek betrouwbaar is, en voelt rectaal of er een steen of een volle blaas zit. Vaak volgt een echo en soms een kijkonderzoek van de blaas. Op basis van de kweek kiest de dierenarts een antibioticum; een steen of gruis wordt verwijderd en een blaas die niet goed leegt, wordt gespoeld. Een blaasontsteking bij een paard behandel je dus niet in je eentje: zonder de oorzaak weg te nemen komt de ontsteking terug.

Wat je zelf kunt doen

• Zorg dat je paard veel drinkt: schoon water, in de winter niet bevroren, eventueel een emmer lauw water of extra zout bij het voer in overleg met de dierenarts. Hoe meer het paard plast, hoe beter de blaas doorspoelt.
• Kijk mee als je paard plast en noteer wat je ziet: hoe vaak, hoeveel, kleur, persen. Een filmpje helpt de dierenarts.
• Houd de huid rond de schede of de binnenkant van de achterbenen schoon en droog; druppelende urine geeft urinebrand.
• Geef geen medicijnen voor mensen of restanten van een vorige kuur. Een verkeerd antibioticum maakt de kweek onbetrouwbaar en lost het probleem niet op.

Voorkomen

• Water altijd beschikbaar en gecontroleerd, ook in de winter en op de wei.
• Voldoende zout: een liksteen of losse zoutaanvulling, zeker bij warm weer en werk.
• Dagelijks beweging; een paard dat loopt, plast makkelijker en leegt zijn blaas beter dan een paard dat op stal staat.
• Let op de ondergrond. Veel paarden houden hun plas op op een harde of gladde vloer omdat het spat. Zorg voor een absorberend stuk strooisel.
• Houd bij ruinen en hengsten de schede schoon, en controleer merries na het veulenen op plasgedrag.
• Krijgt je paard vaker stenen of gruis, bespreek dan het rantsoen met de dierenarts; luzerne en kalkrijk voer kunnen een rol spelen.
• Controleer de wei op adelaarsvaren en haal die weg.