Blaasgruis bij katten: symptomen, oorzaken en wat je kunt doen

Wat is blaasgruis bij katten?

Blaasgruis is een verzamelnaam voor kleine kristallen in de urine. Ze ontstaan als mineralen in sterk geconcentreerde urine neerslaan. Een paar kristallen zijn niet altijd een probleem; ze komen ook bij gezonde katten voor. Het wordt een probleem als het er veel zijn: dan schuren ze langs de blaaswand, geven ze pijn en bloed bij het plassen, en kunnen ze samen met slijm een prop vormen die de plasbuis afsluit.

Klonteren kristallen aan elkaar, dan ontstaan blaasstenen. Die zijn groter, zie je op een röntgenfoto en lossen niet zomaar op. Dierenartsen scharen gruis, stenen en blaasontsteking samen onder de naam FLUTD, aandoeningen van de lagere urinewegen bij de kat. De klachten lijken sterk op elkaar; het verschil met een blaasontsteking zie je pas in het urineonderzoek.

Struviet of calciumoxalaat: twee soorten gruis

Struviet bestaat uit magnesium, ammonium en fosfaat en vormt zich vooral in urine die te weinig zuur is. Struvietgruis en kleine struvietstenen lossen meestal op met een speciaal dieet van de dierenarts. Calciumoxalaat ontstaat juist in zure urine en lost niet op; stenen van dit type moeten operatief verwijderd worden als ze klachten geven. Het type bepaalt de behandeling, en dat weet je pas na onderzoek.

Hoe ontstaat blaasgruis bij katten?

De kat stamt af van een woestijndier en drinkt van nature weinig. Zijn nieren maken daardoor geconcentreerde urine, en daarin slaan mineralen sneller neer. Alles wat de urine nog geconcentreerder maakt of de kat langer laat ophouden, vergroot de kans op gruis:

• Weinig drinken en alleen droogvoer. Brokjes bevatten circa 10% vocht, natvoer ruim 70%.
• Overgewicht en weinig beweging. Dikke katten drinken en plassen minder, en hun urine staat langer in de blaas.
• Een vieze of slecht bereikbare kattenbak, waardoor de kat ophoudt.
• Stress: een nieuwe kat, een verhuizing, verveling. Stress verandert de blaaswand en speelt bij veel blaasklachten van katten een rol.
• Katers. Hun plasbuis is lang en smal; gecastreerde binnenkaters met overgewicht zien dierenartsen het vaakst met een verstopping.
• Leeftijd en ras. Struviet komt vooral voor bij katten van 2 tot 7 jaar, calciumoxalaat vaker bij oudere katten en bij Perzen, Himalayans en Britse korthaar.
• De zuurgraad van de urine. Te weinig zuur geeft struviet, te zuur geeft calciumoxalaat; voeding heeft daar grote invloed op.

Een blaasontsteking door bacteriën is bij katten zelden de oorzaak van gruis, anders dan bij honden. Meestal is het andersom: het gruis irriteert de blaas en geeft daardoor ontstekingsklachten.

Kater kan niet plassen: wanneer blaasgruis levensbedreigend wordt

Bij een poes loopt gruis meestal met de urine mee naar buiten; haar plasbuis is kort en wijd. Bij een kater is de plasbuis lang en smal, met een bocht erin. Gruis, slijm en ontstekingscellen kunnen daar een prop vormen die de plasbuis volledig afsluit. De kat kan dan niet meer plassen, hoe hard hij ook perst.

Dat is een spoedgeval. De blaas rekt uit, afvalstoffen hopen zich op in het bloed en binnen een tot twee dagen raken de nieren beschadigd. Zonder behandeling overlijdt de kat eraan. Je herkent een verstopping aan een kater die steeds op de bak zit en perst zonder dat er iets komt, luid miauwt, braakt, sloom wordt of zich verstopt. Zijn buik voelt hard en pijnlijk aan.

Wat doe je bij (verdenking van) blaasgruis?

Maak een afspraak bij de dierenarts en neem als het kan verse urine mee. De dierenarts onderzoekt de urine op kristallen, zuurgraad, bloed en bacteriën en maakt bij twijfel een röntgenfoto of echo om stenen te zien. De urine moet binnen een uur onderzocht worden: in urine die afkoelt vormen zich vanzelf kristallen, en dan lijkt het erger dan het is.

De behandeling hangt af van het type gruis en van wat de kat verder mankeert. Bij struviet schrijft de dierenarts een oplosdieet voor; dat duurt meestal enkele weken tot twee maanden, met tussentijdse urinecontroles. Calciumoxalaatstenen worden operatief verwijderd of, als ze klein genoeg zijn, weggespoeld. Een verstopte plasbuis wordt onder narcose doorgespoeld met een katheter, waarna de kat meestal een paar dagen aan het infuus blijft. Pijnstilling hoort er bij een pijnlijke blaas vrijwel altijd bij.

Wat je zelf kunt doen

• Vang urine op voor het onderzoek: gebruik tijdelijk niet-absorberende korrels in een schone bak, of vraag de dierenarts om een opvangsetje. Zuig de plas op met een spuitje zonder naald en breng hem direct weg.
• Zet extra water neer op meerdere plekken en probeer een drinkfontein; veel katten drinken liever stromend water.
• Stap deels over op natvoer of meng water door de brokjes, in overleg met de dierenarts als je kat een dieet krijgt.
• Tel de plasjes in de kattenbak en let op de grootte van de natte plek; zo merk je een verstopping vroeg op.
• Geef nooit pijnstillers voor mensen. Paracetamol is voor katten dodelijk, ook in een kleine dosis.

Blaasgruis voorkomen: drinken, voeding en de kattenbak

Gruis komt vaak terug bij katten die het eens hebben gehad. Voorkomen draait om verdunnen, vaker plassen en minder stress:

• Zorg voor zoveel mogelijk vocht: natvoer als basis, verse waterbakken uit de buurt van het voer en een fontein.
• Overleg met de dierenarts over passend dieetvoer als je kat gevoelig is voor gruis, en wissel niet zelf tussen merken; samenstelling en zuurgraad luisteren nauw.
• Houd je kat op gewicht en laat hem dagelijks spelen en bewegen.
• Zet één kattenbak meer neer dan je katten hebt, op rustige plekken, en schep minstens dagelijks uit.
• Beperk stress: vaste routines, hoge plekken en schuilplekken, geen plotselinge veranderingen.
• Laat de urine van een kat die eerder gruis had een paar keer per jaar controleren.